Kısaca
- GLP-1 reseptör agonisti içeren zayıflama iğneleri, 2022’de JAMA Internal Medicine’da yayımlanan meta-analize göre safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında göreceli olarak yaklaşık yüzde 37 risk artışıyla ilişkilendirildi.
- Safra kesesinde taş bulunan hastaların bu ilaçları kullanıp kullanamayacağına, önceki şikâyetleri ve tedaviden beklenen yarar birlikte değerlendirilerek karar verilmeli.
- Kullanım sırasında karnın sağ üst bölümünde şiddetli veya uzun süren ağrı, tekrarlayan kusma, ateş ya da sarılık görülürse gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılmalı.
Obezitenin kalp ve damar hastalıkları, hipertansiyon, diyabet ve kolesterol yüksekliği riskini artırdığı bilinirken, halk arasında zayıflama iğneleri olarak bilinen ilaçların safra kesesi üzerindeki etkisi merak konusu oluyor. Memorial Kayseri Hastanesi Genel Cerrahi Bölümü’nden Op. Dr. Ali Can Yalı, bu ilaçların safra kesesiyle ilişkisine dair bilgi verdi.
Son yıllarda kilo kontrolünde kullanılan ilaçlar, sağladığı belirgin kilo kaybı nedeniyle yaygınlaşırken yan etkileri de soru işaretlerine yol açıyor. Özellikle safra kesesinde taş bulunan hastalar, bu ilaçları kullanıp kullanamayacaklarını hekimlerine sık sık soruyor. İştahı baskılayıp tokluk hissi veren bu ilaçların, egzersiz ve klasik diyet programlarına kıyasla çok daha yüksek kilo kaybı sağladığı düşünülüyor.
Taş riskindeki artış
Kilo kontrolünde kullanılan ilaçların önemli bir kısmını GLP-1 reseptör agonistleri oluşturuyor. Bu ilaçlar iştahı azaltıp tokluk hissini artırarak kilo kaybına destek oluyor. 2022’de JAMA Internal Medicine dergisinde yayımlanan, 76 randomize kontrollü çalışma ve 100 binden fazla katılımcıyı kapsayan meta-analizde, bu ilaçların kullanımının safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında yaklaşık yüzde 37 oranında göreceli risk artışıyla ilişkili olduğu belirlendi. Kilo verme amacıyla kullanıldığında artışın daha belirgin olduğu bildirildi. Bu oran, ilacı kullanan her üç kişiden birinde safra taşı oluşacağı anlamına gelmiyor; kullanmayanlara göre göreceli bir artışı ifade ediyor.
Hızlı ve belirgin kilo kaybının safranın kolesterol bakımından yoğunlaşmasına ve taş oluşumuna zemin hazırlayabileceği belirtiliyor. Benzer bir durumun hızlı kilo verilen diyetler ve obezite cerrahisi sonrasında da görülebildiği ifade ediliyor. Ayrıca bazı GLP-1 temelli ilaçların safra kesesinin boşalma fonksiyonunu etkileyebileceği, safranın kesede daha uzun süre kalmasının taş oluşumunu kolaylaştırabileceği düşünülüyor. Ancak bu mekanizmaların tüm ilaçlarda aynı düzeyde geçerli olduğu kesin olarak söylenemiyor.
Kişiye göre değerlendirme
Safra kesesinde taş bulunması, zayıflama iğnelerinin kullanımı için tek başına mutlak bir engel sayılmıyor. Bununla birlikte hastanın daha önce safra kesesi ağrısı, akut kolesistit (safra kesesi iltihabı), safra kanalına taş düşmesi ya da safra taşına bağlı pankreatit geçirip geçirmediği mutlaka değerlendirilmeli. Hiçbir şikâyeti olmayan hastalarla tekrarlayan safra kesesi ağrısı yaşayan hastaların aynı şekilde değerlendirilmesinin doğru olmadığı vurgulanıyor. Safra taşına bağlı şikâyeti olan hastalarda tedavi öncesinde genel cerrahi hekimlerinin değerlendirme yapmasının daha uygun olduğu, gerektiğinde cerrahi tedavinin de gündeme gelebileceği belirtiliyor.
Zayıflama iğnesi kullanılacak olması, şikâyeti bulunmayan her safra taşı hastasının ameliyat edilmesini gerektirmiyor. Öte yandan ilaç kullanımı sırasında ortaya çıkan her karın ağrısı basit bir yan etki olarak değerlendirilmemeli. Özellikle karnın sağ üst bölümünde şiddetli veya uzun süren ağrı, tekrarlayan kusma, ateş ya da sarılık gelişmesi durumunda safra kesesi ve safra yollarına ait komplikasyonlar açısından gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılmalı.
Zayıflama iğneleri uygun hastalarda obezite tedavisinde önemli yarar sağlayabiliyor. Bilimsel araştırmalar, özellikle GLP-1 reseptör agonistlerinin safra taşı ve bazı safra kesesi hastalıklarının görülme riskini artırabildiğini gösteriyor. Bu durum, safra kesesinde taş bulunan herkesin bu ilaçları kullanamayacağı anlamına gelmiyor. Önemli olan, mevcut safra kesesi hastalığının, geçmiş şikâyetlerin ve tedaviden beklenen yararın birlikte değerlendirilmesi. Bu nedenle zayıflama iğnelerinin hekim kontrolünde kullanılması ve özellikle safra kesesi taşı bulunan hastalarda tedavi kararının kişiye özel verilmesi gerekiyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
