Kısaca
- Radyoterapi, yapay zekâ destekli görüntüleme ve milimetrik ışınlama sayesinde tümöre odaklanırken sağlıklı dokuları daha iyi koruyor.
- Solunum takipli radyoterapi, meme ve akciğer gibi solunum hareketinden etkilenen bölgelerde ışınlamayı yalnızca uygun zaman aralığında yapıyor.
- Prostat kanserinde radyoterapi cerrahiye alternatif olabiliyor; eksternal ve brakiterapi olmak üzere iki yöntemle uygulanıyor.
Memorial Ankara Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Bölümü’nden Prof. Dr. Müge Akmansu, radyoterapide son gelişmeleri ve tedavi sürecinde merak edilenleri anlattı. Yapay zekâ destekli görüntüleme, solunum hareketlerini izleyen sistemler ve milimetrik ışınlama teknikleri, kanser tedavisinde sağlıklı dokuların korunmasına katkı sağlıyor.
Radyoterapinin asıl hedefi, tümöre gereken dozu verirken çevredeki sağlıklı dokulara olabildiğince az zarar vermektir. Teknolojik ilerlemeler, tümörün yerini ve hareketini daha ayrıntılı izlemeyi ve ışınları hedefe milimetrik doğrulukla yönlendirmeyi mümkün kılıyor.
Radyoterapi lokal bir tedavi yöntemi olduğu için yan etkiler ışınlanan bölgeye göre farklılık gösteriyor. Kemoterapide sık görülen saç dökülmesi ya da kan değerlerinde düşüş, radyoterapi uygulanan her hastada görülmüyor. Dışarıdan uygulanan radyoterapiden sonra vücutta radyasyon kalmadığı için hastaların yakınlarından uzak durması, ayrı odada kalması ya da eşyalarını ayırması gerekmiyor.
Sol meme kanserinde kalp koruması
Göğüs ve üst karın bölgesindeki tümörler, nefes alıp verme sırasında yer değiştirebiliyor; bu da ışınlamayı hedefe oturtmayı zorlaştırabiliyor. Solunum ayarlı radyoterapi, hastanın nefesini izleyerek ışınlamanın tümörün belirlenen konumda olduğu zaman aralığında yapılmasını sağlıyor.
Tedavi planlaması sırasında 4 boyutlu bilgisayarlı tomografi (4D-BT) ile tümörün solunum döngüsü boyunca hareketi değerlendiriliyor. Uygulama sırasında özel takip sistemleri solunumu anlık izliyor; hasta güvenli solunum aralığının dışına çıktığında cihaz ışınlamayı otomatik durdurabiliyor ve hasta uygun faza geldiğinde tedavi yeniden başlıyor.
Bu yöntemin önemli kullanım alanlarından biri sol meme kanseri. Derin inspiratuar nefes tutma (DIBH) tekniğinde hasta derin nefes alıp belirlenen seviyede tuttuğunda akciğerler genişliyor ve kalp göğüs duvarından uzaklaşıyor. Bu sırada yapılan ışınlamayla sol meme dokusu tedavi edilirken kalp ve kalp damarlarının aldığı doz azaltılıyor. Uygun hastalarda bu teknik, uzun vadede ortaya çıkabilecek kalp kaynaklı yan etkilerin azaltılmasına yardımcı oluyor.
Prostat kanserinde iki yöntem
Radyoterapi, prostat kanserinde cerrahiye alternatif olabiliyor. Hastalığın evresi, tümörün risk grubu, yaş ve genel sağlık durumu değerlendirilerek plan yapılıyor. Erken evrede tek başına uygulanabiliyor; hastalığın özelliğine göre hormon tedavisi ya da başka yöntemlerle birlikte de kullanılabiliyor. Cerrahi sonrası tekrarlama riski bulunan bazı hastalar da radyoterapiden yararlanabiliyor. Modern teknolojilerle prostat dokusu yüksek hassasiyetle hedeflenirken mesane ve bağırsak gibi yakın yapılar mümkün olduğunca korunuyor.
Prostat kanserinde radyoterapi iki yolla uygulanıyor. Eksternal radyoterapide vücut dışındaki lineer hızlandırıcıdan gelen ışınlar prostat bölgesine yönlendiriliyor; IMRT ve IGRT gibi tekniklerle ışınların hedefe hassas ulaşması sağlanıyor, uygun hastalarda ise SBRT gibi stereotaktik yöntemlerle daha yüksek dozlar daha kısa sürede verilebiliyor. Brakiterapide radyasyon kaynağı doğrudan prostat dokusunun içine yerleştiriliyor; ultrason eşliğinde yapılan işlemde kalıcı ya da geçici radyoaktif kaynaklar kullanılabiliyor. Bu yöntem özellikle uygun erken evre ve düşük riskli hastalarda tercih edilebiliyor.
Yan etkiler ve yapay zekâ
Yan etkiler her hastada aynı görülmüyor. Prostat bölgesine uygulanan tedavilerde sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma ya da akışta zayıflama ortaya çıkabiliyor. Bağırsakta dışkılama sıklığında artış, hafif ishal ya da rektal dolgunluk hissi oluşabiliyor.
Radyoterapi teknolojilerindeki gelişmeler yalnızca ışınlama cihazlarıyla sınırlı kalmıyor. Yapay zekâ destekli görüntüleme ve tedavi planlama sistemleri de radyasyon onkolojisinde giderek daha fazla kullanılıyor. Bu sistemler tümörün ve sağlıklı dokuların görüntülerde daha hassas belirlenmesine, tedavi planlarının oluşturulmasına ve sürecin kişiye özel hale getirilmesine katkı sağlayabiliyor. Gelişmiş görüntüleme, solunum takibi ve yüksek hassasiyetli ışınlama birlikte, tümörün hedeflenmesi ile çevre dokuların korunması açısından önemli olanaklar sunuyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
